DE WATERPOMPEN IN ROERMOND
(binnen de oude stadswallen)
 



 

HISTORIE OPENBARE WATERPUTTEN

Meestal waren gemiddeld dertig woningen op een openbare waterput aangewezen.
De kosten van het slaan en het onderhouden van zo'n waterput moesten door de betreffende
groep bewoners zelf worden opgebracht.
De bewoners werden per woonhuis door het stadsbestuur aangeslagen.
Alleen diegenen die hadden meebetaald aan de kosten van het slaan van een put, mochten gratis water putten.
De bewoners moesten hun put zelf goed onderhouden.
In uiterste nood schoot het stadsbestuur wel eens te hulp, bijvoorbeeld in een armenbuurt.

Na verloop van tijd ontstond een hechte gemeenschap: de putgemeenschap
(ook wel de put of de pöt genoemd).
Om de twee jaar werd een putmeester gekozen die belast werd met de onderhoudszorg van de waterput.
Meestal werd de putmeester de contactpersoon tussen stadsbestuur en burgers, omdat die zorg
ook vaak de nodige sociale contacten met zich meebracht.
De waterput kreeg dus naast de functie als drinkwatervoorziening ook een sociale functie, namelijk
de functie van een put (buurtvereniging).

In Roermond bestaan heden ten dage nog steeds een aantal buurtverenigingen die worden aangeduid als "pöt".
De oudste vermelding van een Roermondse waterput dateert uit 1360.

De Roermondse waterputten diende op de eerste plaats voor de watervoorziening in huishouding (drinkwater en de witte was) en ambacht.
De rest van de was werd gewassen met water uit de Roer.
 


Roermond, Markt anno 1739 (22. letter E)
 

Naast het water voor dagelijks gebruik leverde de waterput ook bluswater.
Roermond werd in 1554 en 1665 getroffen door zware stadsbranden.
Bij de brand van 1665 vielen ca 800 huizen ten prooi aan de vlammen.
Na de grote stadsbrand van 1665 besloot het stadsbestuur op 1 juli 1665, dat op alle openbare
waterputten loden waterpompen moesten worden geplaatst.
Deze pompen leverden het nodige drink- en bluswater aan de nabij gelegen huizen.
Ook nu weer moesten de bewoners de waterpomp zelf onderhouden.

Meestal werd een eenvoudige loden pomp geplaatst en werd er een houten pompkast
omheen gebouwd (tegen bevriezing en het voorkomen van looddiefstal).
Later werden in Roermond op diverse centrale plekken bluswaterreservoirs aangelegd.

In de 18e eeuw verschenen voornamelijk in de sjiekere buurten prachtige hardstenen waterpompen.

 

PUTBEELDEN

In de vroegste historie (13e eeuw) van de waterputten werden de putten vernoemd naar een naburig huis.
Later werd het gebruikelijk om de waterputten te vernoemen naar heiligen.
Mogelijk werd een heilige gekozen als naamgever van de waterput om er een eerbiedige
houding ten opzichte van het water mee te verkrijgen (water is de bron van het leven).
Ook het volgens de legende gevonden Mariabeeldje in de waterput van de Kapel in 't Zand zou
hier een invloed op kunnen hebben gehad.

Roermond kent ca 37 putbeeldjes al dan niet geplaatst in een nis. Hiervan zijn er 30 in de Roermondse binnenstad te vinden,
De oudste dateert uit 1360 en bevindt zich in een nis in de Brugstraat tussen de huisnummers 21 en 23.
De putbeeldjes zijn een typisch Roermonds verschijnsel en komen nergens anders voor.
 

Steegstraat 11a

Neerstraat 56

Godsweerdersingel


Waarschijnlijk stonden de meestal houten beeldjes van de beschermheiligen oorspronkelijk bij de waterputten/pompen.
De waterpompen moesten vrij vaak gerepareerd worden en dan was een houten beeldje bovenop een pomp een obstakel.

In de loop der tijd kregen steeds meer beeldjes een plaats in een kapelletje bij de waterpomp
of in een nis in een naburig gelegen huis.
Er zijn voorbeelden van gietijzeren beeldjes die op de 19e eeuwse gietijzeren waterpompen werden geplaatst.

Met de komst van de loden waterleiding in het begin van de 20e eeuw verdwenen de waterpompen
een voor een uit het straatbeeld en verloren de putbeelden hun functie.
Dank zij de zorg van veel putgemeenschappen ("pötte") hebben veel van de putbeeldjes
en putkapelletjes deze bedreiging doorstaan.

Sinds 1898 is in Roermond een particulier waterleidingnet aanwezig.
 

Begijnhofstraat 10

Munsterstraat


De schaalvergroting en de nietsontziende stadsvernieuwingen in de jaren zestig van de vorige eeuw
waren voor dit eeuwenoude erfgoed echter vaak rampzalig.
Hele straten en wijken werden opgeofferd aan grote winkelketens die toentertijd weinig of
niets op hadden met plaatselijke culturen.
Een groot deel van de binnenstadbevolking verdween, de putbuurtschappen raakten ontvolkt en
de putbeeldjes verloren hun functie en raakten in verval.
Het verlies aan belangstelling voor dit eeuwenoude erfgoed deed tenslotte de rest.

Gelukkig is door de inzet en het werk van de Commissie Kleine Monumenten
en de Stichting Rura verder verval voorkomen.
Er zijn weer voorbeelden van herwaardering van de putbeelden.
In nieuwe flatcomplexen in de binnenstad zijn prachtige putkapelletjes aan te wijzen.
Een putbeeldenwandeling is dan ook een aanrader.

 

WATERPOMPEN

Binnen de oude stadswallen van Roermond stonden in vroeger jaren 38 openbare drinkwaterpompen/putten.
Thans resten nog slechts twee hardstenen waterpompen, een gietijzeren pomp en een put afgedekt met een glasplaat
die de herinnering aan het verleden doen herleven.

 

IN DE NEERSTRAAT
 

 


         (nr.9.letter R)
(de oude gietijzeren St.Michielspomp in de Neerstraat (gesloopt in 1929)


Links de oude St.Christoffelpomp (3e kwart van de 18e eeuw) die tot medio 1925 in een hoek van de Markt heeft gestaan.
(rijksmonument, nummer 32692)
Bovenop de pomp staat een replica van het St.Christoffelbeeldje.
Het origineel staat in de binnentuin van het stadhuis.
 

 

De St.Christoffelpomp heeft tot 1976 in de privé achtertuin van het pand Kapellerlaan 34 gestaan

 

In 1976 werd de St.Christoffelpomp gerestaureerd en geplaatst op het pleintje in de Neerstraat,
tegenover de ingang van de huidige overdekte winkelgalerij "Roercenter".
(in de buurt waar vroeger de gietijzeren St. Michielspomp heeft gestaan, die op 10 juli 1929 werd gesloopt)





OP HET MUNSTERPLEIN
 

 

 

 
 

Munsterplein

 

Steegstraat

 


Deze hardstenen Johannes Nepomecenuspomp werd in 1751 geplaatst in de Steegstraat, dicht bij de hoek Venlosepoort.
De pomp voorzag de bewoners in de Steegstraat, de Venlosepoort en enkele huizen in de Voogdijstraat van drinkwater.
In de stenen waterpomp is de volgende tekst gebeiteld:
"ConCorDes eLegere IoanneM"
(de eendrachtige putgenoten hebben Johannes als patroon gekozen).
De optelling van de hoofdletters levert het jaartal 1751 op.
Oorspronkelijk stond op de waterpomp een beeldje van Nepomecenus (Nepomuk), maar dit verdween voor 1925.
In 1936 werd de waterpomp door de putmeester overgedragen aan de gemeente Roermond,
die de pomp plaatste in een grasperk op het Munsterplein nabij de Munsterkerk.
(rijksmonument, nummer 32583)



 

Tijdens de laatste herinrichting van het Munsterplein werd de waterpomp en de aanwezige fontein (uit 1948)
enkele meters verplaatst in de richting van de Hamstraat (nr. 7. letter N).

 

IN DE VOORSTAD ST.JACOB

De oude openbare gietijzeren waterpomp (1865) op een pleintje in de Voorstad St.Jacob (CC).
Dit is de originele pomp en staat nog steeds op de zijn oorspronkelijke plek (nr. 18. letters CC)
(rijksmonument, nummer 520570)de

 

OP DE MARKT
 

Een van de openbare waterputten was de St. Christoffelput die de huizen van
de Kraanpoort en een gedeelte van de Markt omvatte.
In 1790 werd besloten de versleten waterpomp op de put te vervangen door een nieuwe loden waterpomp.
In 1792 werd deze waterpomp voorzien van een harstenen omhulsel.
Meer dan 130 jaar stond deze pomp in een inspringende hoek op de Markt t.o de ingang van de Kathedraal.
In 1925 werd de waterpomp door de komst van de waterleiding overbodig en afgebroken en elders bewaard.
Vijftig jaar later (1976) werd besloten de waterpomp in de Neerstraat te herplaatsen.

In 2005 is tijdens de herinrichting van de Markt bovenop de nog aanwezige oude St.Christoffelput
in de bestrating een dikke glasplaat aangebracht.
De put wordt van binnen aangestraald met verlichting.

 



22.
letter E

In de inspringende hoek op de Markt / Kraanpoort t.o de ingang van de Kathedraal stond de St.Christoffelpomp (op onderstaande kaart letter E).
(8 augustus 1913: de begrafenis van mgr. J.H. Drehmanns, 17e bisschop van Roermond)

 

____________________________________________________________

 

Binnen de oude stadswallen van Roermond stonden in vroeger jaren MINIMAAL 38 openbare drinkwaterpompen.


KAART GEMEENTE ROERMOND
 


 

 

OVERZICHT

Bij de put/pomp staat (indien bekend) de naam van de beschermheilge of de putnaam vermeld:
 

    AA

Maria Gardestraat (ri. Schuitenberg)
(Sint Gertrudis)

BB

Zwartbroekstraat (nabij Zwartbroekplein) / nr. 19
(O.L.Vrouw Zwartbroekput)

   

CC

Voorstad Sint Jacob (nabij de Steenen Brug) / nr. 18
(Sint Jacob)

DD

hoek Minderbroederssingel / Molenstraat
(?)

    A

Steegstraat / nr. 14
(Sint Johannes Nepomucenus) pomp staat thans op het Munsterplein

B

Swalmerstraat (nabij voormalig seminarie) / nr. 15
(Sint Bruno)

    C

hoek Pastoorswal / St. Janstraat
(Sint Christoffelput)

D

hoek Swalmerstraat / Jesuitenstraat / nr. 4a
(Sint Jan)

    E Markt / Kraanpoort (inspringende hoek bij café's) / nr. 22
(Sint Christoffel)
F Voogdijstraat
(Sint Franciscus)
G hoek Heilige Geeststraat / Pollartstraat / nr. 2
(Munteput/huis Munte)
H hoek Heilige Geeststraat / Jesuitenstraat / Munstertstraat / nr. 5
(H.Geest Pinksteren)
    I hoek Bergstraat / Varkensmarkt / nr. 16
(Sint Jozef - Hushovenput)
J hoek Roerkade / Koolstraat / nr. 13
(Sint Antoniusput)
    K Begijnhofstraat (voormalig Bagijnenhofje) / nr. 1
(Beggaput)
L Schoolstraat (midden) nr. 23
(Sint Augustinus)
    M Veldstraat (ri. Begijnhofstraat)
(Sint Laurentiusput)
N hoek Hamstraat / Munsterplein / nr. 7
(pomp stond tot 1936 oorspronkelijk in de Steegstraat)
    O hoek Munsterstraat / Munsterplein / nr. 8
(Sint Bernardus)
P Steenweg (midden) / nr. 17
(Sint Sebastianus)
    Q hoek Markt / Marktstraat / Luifelstraat
(Sint Joostput-IJzerenput) / (Sint Rochus)
R Neerstraat (pleintje t.o. Roercenter) / nr. 9
(Sint Michiel-Aelerput)
    S hoek Munsterplein / St.Christoffelstraat
(Puytlincksput of Sint Joris)
T hoek Neerstraat / Paredisstraat (v/h Oliestraat) / nr. 10
(Sint Anna)
    U hoek Hamstraat / Stationsplein / nr. 4 en nr. 20
(O.L.Vr.Rozenkransput of Hamput)
V hoek Hamstraat / Kloosterwandstraat / nr. 3
(?)
    W hoek St.Christoffelstraat / Bakkerstraat / nr. 12
(O.L.Vrouwe-Oordput)
X Neerstraat (nabij Pelserstraat) / nr. 11
(Sint Barbara)
    Y Kruisherenstraat (nabij St.Cornelisstraat) / nr. 6
(Sint Cornelis)
Z Schuitenberg (midden) / nr. 21
(Sint Dominicus)

 

 

Op de volgende locaties zijn (vermoedelijk) ook openbare waterputten aanwezig geweest:
 

   
 

hoek Bakkerstraat / Minderbroedersstraat (gekleurde stenen in wegdek)
(Sint Antonius van Padua)

 

Dr.Leurszijstraat
(Sint Cornelius)

 

hoek Eiermarkt - Dionysiusstraat
(Sint Laurentiusput)

  hoek Pollartstraat / Leliestraat
(Lelieput/genoemd naar een huis)
 

Lindanusstraat
(Zoete Naam Jezus)

  Looierstraat (Buitenop)
(Kruisput)
 

hoek Pastoorswal / Grote Kerkstraat
(Sint Christoffel)

  hoek Roerkade / Brugstraat
(Roerput)
 

Hamstraat / Knevelsgraafstraat
(Sint Odiliaput)

  Wilhelminaplein
(Voogdijput)

 

Tijdens renovatie van de Deemselstraat in 2001 werd bij graafwerkzaamheden een oude put gevonden.
Waarschijnlijk dateert de put uit de 16e eeuw en betreft het een oude openbare waterput,
die vermoedelijk net binnen de vroegere Minderbroederswal was gelegen.
De put is gemetseld in grote bakstenen en heeft een doorsnede van ca 2 meter.

De put bevindt zich onder het huidige straatwerk.
Het was dé gelegenheid geweest om deze put op een of andere manier zichtbaar in de nieuwe bestrating op te nemen.
Daardoor zou dit stukje resterende geschiedenis levend worden gehouden ...
... maar helaas, uit niets blijkt dat deze oude waterput hier onder het straatwerk ligt.
 

____________________________________________________________

 

Onderstaand ziet u 20 locaties met de afbeelding van een waterpomp op de plek waar die ooit heeft gestaan of nog staat.
De plek wordt gemarkeerd met een rode stip. De letters verwijzen naar het overzicht en de plek op de kaart hierboven.

 

1. letter K
Begijnhofstraat (voormalig Bagijnenhofje)
De H.Beggapomp

 

2. letter G
nabij hoek Heilige Geeststraat-Pollartstraat
De Muntepomp

 

 


Hotel "Union" en stadspomp.
Wed.J.Houben-Steegmans
hoek Hamstraat-Kloosterwandstraat

3. letter V
nabij hoek Hamstraat-Kloosterwandstraat

 

4. letter U
nabij hoek Hamstraat-Stationsplein

 

4a. letter D
nabij hoek Swalmerstraat-Jesuitenstraat

 

5. letter H
nabij hoek Jesuitenstraat-Heilge Geeststraat
De H.Geest/Pinksterenpomp

 

6. letter Y
Kruisherenstraat nabij de St.Cornelisstraat.
De St.Cornelispomp

 

7. letter N
Munsterplein nabij de Pollartstraat

 

8. letter O
Munsterstraat nabij het Munsterplein.
De Bernarduspomp (1787) voorzag een gedeelte van de Munsterstraat en een gedeelte
van het Munsterplein van drinkwater.

 

9. letter R
Neerstraat (pleintje t.o. het "Roercenter").
De St.Michielspomp

 

10. letter T
hoek Neerstraat-Paredisstraat (v/h Oliestraat).
De St.Annapomp

 

11. letter X
Neerstraat nabij de Pelserstraat.
De St.Barbarapomp

 

12. letter W
nabij hoek Bakkerstraat-St.Christoffelstraat.
De OLV-Oordpomp voorzag een gedeelte van de Christoffelstraat, een gedeelte van de Kloosterwandstraat,
de Bakkerstraat en een gedeelte van de Schuitenberg van drinkwater.

 

13. letter J
nabij hoek Roerkade-Koolstraat.
De St.Antoniuspomp

 

14. letter A
Steegstraat (nabij de Venlosepoort).
De St. Nepomecenuspomp voorzag de bewoners in de Steegstraat, de Venlosepoort
en enkele huizen in de Voogdijstraat van drinkwater.

 

15. letter B
Swalmerstraat voor het voormalig Groot Seminarie.
De St.Brunopomp

 

16. letter I
Varkensmarkt nabij Bergstraat.
De St.Jozefpomp

 

17. letter P
Steenweg (midden).
De St.Sebastianuspomp

 

18. letters CC
Op pleintje in de Voorstad Sint Jacob.
De St.Jacobpomp

 

19. letters BB
Zwartbroekstraat.
De OLV Zwartbroekpomp voorzag een gedeelte van de Zwartbroekstraat, een gedeelte van het Zwartbroekplein
 en de eerste huizen van de Minderbroederssingel van drinkwater.

 

20.
hoek Hamstraat-Stationsplein omstreeks 1879.
Van de bebouwing is nagenoeg niets overgebleven.

De waterpomp werd vervolgens verplaatst naar het aan de overzijde gelegen Stationsplein (zie nr. 4)

 

21. letter Z
Halverwege de Schuitenberg.
De St. Dominicuspomp voorzag de bewoners van de Schuitenberg en omgeving van drinkwater.

 

23. letter L
Waterpomp in de Schoolstraat ca 1908
De Sint Augustinuspomp voor het logement van W.Scheffers